Influenzavirus

Een virus is een infectieus partikel (ook wel virion genoemd) dat bestaat uit genetisch materiaal (DNA of RNA). Rond het genetische materiaal zit een eiwitmantel en soms ook nog een envelop, een soort celmembraan.

influenza

schematische voorstelling influenza A virion

Het genetisch materiaal is een code die door cellen omgezet wordt tot eiwitten. De meest eenvoudige virussen bestaan uit een streng genetisch materiaal die slechts 4 eiwitten coderen, maar complexe virussen kunnen tot wel 200 eiwitten coderen.

Het griepvirus is atypisch omdat het genetische materiaal is verspreid over 8 van elkaar gescheiden strengen. De meeste virussen bevatten slechts 1 streng genetisch materiaal. Het genetische materiaal staat in voor de codering van 11 eiwitten, waaronder de eiwitten hemagglutinine (H) en neuraminidase (N).

Een virus doet en kan zelf niets: het kan zich niet actief voortbewegen, heeft geen metabolisme en kan zichzelf niet vermenigvuldigen. Virussen hebben een levende gastcel nodig en maken gebruik van de cellichaampjes (organellen) van de cel waarin ze zich bevinden om zichzelf te dupliceren. Virussen zitten op de grens van leven en dood, meestal worden ze in de wetenschap aanzien als replicators, dode materie met de mogelijkheid zichzelf te (laten) vermenigvuldigen, en niet als levende organismen.

Hèt griepvirus bestaat niet, er bestaan verschillende soorten van het virus: er zijn 3 verschillende geslachten of genera (enkelvoud genus) influenzavirussen. Ze behoren, samen met nog 3 andere virusgeslachten (die niet besmettelijk zijn voor de mens) tot de familie van de Orthomyxoviridae, een familie van RNA virussen.

De drie geslachten influenzavirussen staan bekend als Influenzavirus A, Influenzavirus B en Influenzavirus C.

Het zijn de virussen die behoren tot het geslacht Influenzavirus A die instaan voor de jaarlijkse griepuitbraken.

Influenzavirus B en Influenzavirus C zorgen meestal niet voor grote uitbraken en de symptomen zijn vaak milder dan bij Influenzavirus A.

Influenzavirussenkomen ook voor bij andere diersoorten, zoals vogels en varkens. Niet lang geleden dacht men dat deze virussen niet op de mens konden overgaan, maar men weet nu dat dit soms toch gebeurd.

Er kunnen ook uitwisselingen van genetisch materiaal gebeuren tussen verschillende stammen influenzavirussen. Zo is de Mexicaanse griep van 2009 het gevolg van een uitwisseling tussen verschillende griepvirusstammen die vogels, varkens en mensen besmetten.

Serotypes

De virussen die behoren tot het genus Influenzavirus A worden onderverdeeld afhankelijk van de eiwitten in de eiwitmantel: hemagglutinine (H) en neuraminidase (N). Er bestaan 16 H subtypes en 9 N subtypes en in totaal zijn dus theoretisch 16 x 9 = 144 verschillende serotypes mogelijk. Een tiental hiervan werden tot nog toe aangetoond bij mensen.

Afhankelijk van de eiwitten op de eiwitmantel van het virus spreekt men dan over een serotype de combinatie van de aanwezige variant van de eiwitten H en N. De term serotype komt van de antistoffen die in het serum van het bloed aanwezig zijn.

Zo was de Spaanse Griep die dood en verderf zaaide na de eerste wereldoorlog van het serotype H1N1. De meest voorkomende stammen zijn H1N1 en H3N2. Binnen een serotype treden ook nog verschillen op in de ernst van de ziekte en snelheid van verspreiding. Het griepvirus muteert gemakkelijk zodat er gemakkelijk verschillen bestaan, vooral in het H-eiwit.

Het serotype is van enorm belang, want als het lichaam immuun is tegen een bepaald type H en N wil dat niet zeggen dat het ook immuun is tegen de andere varianten van deze eiwitten. Dit verklaart waarom er elk jaar opnieuw een griepuitbraak is van een ander serotype.

Het verklaart ook waarom het zo moeilijk is om het juiste vaccin klaar te maken: het voorspellen van het serotype dat voor een epidemie zal zorgen is zeer moeilijk. Meestal lukt het wetenschappers vrij goed om het juiste serotype te voorspellen, maar gemiddeld 1 maal per 10 jaar lukt dit niet waardoor de vaccinaties van dat jaar geen goede bescherming bieden tegen het griepvirus dat circuleert.